Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

dzisiaj: 27 listopada 2014
w Esensjopedii w Esensji w Google
Zobacz koniecznie: Do księgarni marsz: Listopad 2014  –  Esensja

100 najlepszych polskich opowiadań fantastycznych

Esensja.pl
Esensja.pl
[1] 2 3 7 »
Po przeszukiwaniu zakamarków własnej pamięci, przeglądaniu zakurzonych tomów od lat leżących na strychach, wertowaniu roczników „Fantastyk”, „Fenixów”, „Science Fiction” i innych czasopism, po niekończących się debatach, dyskusjach, przekomarzaniach i sprzeczkach – mamy dla Was kolejny Wielki Ranking Esensji. Poznajcie tym razem 100 najlepszych polskich opowiadań fantastycznych wszech czasów.
‹Zapomniane perełki› - Klub Esensji, edycja druga
rys. M. Fitzner
rys. M. Fitzner
Tym razem zakres rankingu nie był problemem. Pod uwagę braliśmy teksty napisane po polsku mające element fantastyczny. Nieistotne było, czy to science fiction, fantasy, groza czy realizm magiczny. O nie, z klasyfikacją tekstów nie mieliśmy problemów.
Dużo trudniej było jednak z ich oceną. Co właściwie oceniamy? Swoje wrażenie z tekstu sprzed dwudziestu lat czy dzisiejsze? Patrzymy na to, czy tekst się broni dziś, czy był ważny w swoich czasach? Jak porównywać klasyków i młode wilki? Czytać ponownie czy zadowolić się wspomnieniem? Nie ma prostej odpowiedzi na te pytania – każdy z głosujących (a imię ich tuzin) miał własne podejście. Jednak może dlatego właśnie nasza lista jest różnorodna i ciekawa. A przynajmniej taką mamy nadzieję.
Nie musicie się z nami zgadzać. Pewnie i tak nie będziecie, ale my sami wewnętrznie też nie mieliśmy jednomyślności. Nie rościmy sobie prawa do stworzenia Jedynego Słusznego Rankingu. To po prostu wybór „Esensji”. Jednego jednak jesteśmy pewni – każde z tej setki opowiadań warto przeczytać. A pierwszej dziesiątki nie znać wręcz nie wypada.
A oto wreszcie nasz wybór, uszeregowany od miejsca 100 do 1:
100. Robert M. Wegner ‹Ostatni lot Nocnego Kowboja›
Historia wojskowej jednostki tworzonej przez grupę podtrzymywanych przy życiu niepełnosprawnych, których genetyczne wady dają armii kilka nowych możliwości. Co się jednak stanie, kiedy przestaną być potrzebni? Mocne.
Pierwsza publikacja: „Science Fiction” (19/2002)
99. Andrzej Zimniak ‹Piąta pora roku›
W latach, kiedy to opowiadanie powstało, było niewątpliwie satyrą na komunizm, obecnie odczytywać je można jako przypowieść na temat ludzkiego losu. Krótki tekst utrzymany w onirycznych klimatach operuje plastycznymi, sugestywnymi obrazami. Świat zostaje dotknięty dziwną zmianą – by ją odwrócić, potrzebny jest czyjś bunt.
Pierwsza publikacja: „Feniks” (4/1986)
Można przeczytać w: „Spotkanie z wiecznością”, Nasza Księgarnia 1989
98. Stefan Grabiński ‹Kochanka Szamoty›
Najbardziej znane opowiadanie „polskiego Poego” – napisane stylem niespotykanym w dzisiejszej literaturze, trochę perwersyjne, na swoje czasy całkiem odważne, z mocnym erotycznym podtekstem. Na pewno warte uwagi.
Pierwsza publikacja: „Niesamowita opowieść”, 1922
Można przeczytać w: „Niesamowite opowieści”, Wydawnictwo Literackie 1975
97. Andrzej Bursa ‹Smok›
Groteskowy katastrofizm Bursy, znany głównie z jego poezji, tym razem w krótkiej formie prozatorskiej o smoku w peerelowskiej wiosce. Zabawne i przewrotne; dla tych, którym „milszy jest pantofelek”.
Pierwsza publikacja: „Wiersze”, Wydawnictwo Literackie 1958
Można przeczytać w: „Przepowiednia”, Alfa 1986
96. Jerzy Lipka ‹Co większe muchy›
Nie wiadomo, czy to dystopia, groteska, czy po prostu ponura zabawa literacka. Nie zmienia to faktu, że ta krótka opowieść o mieszkańcach pewnego baraku wbija się w pamięć na długie lata. Jeden z najbardziej pamiętnych tekstów z początków „Fantastyki”.
Pierwsza publikacja: „Fantastyka” (1/82)
Można przeczytać w: „Co większe muchy”, Reporter 1992
95. Jacek Komuda ‹Tak daleko do nieba›
François Villon to nie tylko poeta. W ujęciu Komudy to także drań, łotrzyk, złodziej i detektyw. Bardzo dobre opowiadanie z paskudnie realistycznymi opisami XV-wiecznego Paryża.
Pierwsza publikacja: „Nowa Fantastyka” (6/1997)
Można przeczytać w: „Robimy rewolucję”, Prószyński i S-ka 2000
94. Marek Baraniecki ‹Wynajęty człowiek›
Nagrodzony Złotą Sepulką kosmiczny kryminał autora „Głowy Kasandry”. Krótki, doskonale trzymający w napięciu, zaskakujący i jak na swoje czasy całkiem oryginalny. A przy tym przestroga dla entuzjastów gier komputerowych.
Pierwsza publikacja: „Fantastyka” (6/1984)
Można przeczytać w: „Głowa Kasandry”, Krajowa Agencja Wydawnicza 1985; „Co większe muchy”, Reporter 1992
93. Andrzej Pilipiuk ‹2586 kroków›
Bardzo dobrze napisany horror historyczny rozgrywający się w Norwegii, dowodzący, że i dla zdeklarowanych rzemieślników jest miejsce w literackich kanonach. A przy okazji odmiana od taśmowo produkowanych „Wędrowyczów”.
Pierwsza publikacja: „Fenix” (6/2000)
Można przeczytać w: „2586 kroków”, Fabryka Słów 2005 oraz 2007
92. Andrzej Ziemiański ‹Waniliowe plantacje Wrocławia›
Sztandarowy Ziemiański: w realistyczne wrocławskie plenery wkradają się fantastyka oraz tajemnice z przeszłości i przyszłości, w których odnaleźć się musi bohater, nieprzeciętny macho. Sprawnie napisane i dlatego docenione SFinksem i zwycięstwem w plebiscycie czytelników „Nowej Fantastyki”.
Pierwsza publikacja: „Nowa Fantastyka” (9/2001)
Można przeczytać w: „Zapach szkła”, Fabryka Słów 2004
91. Anna Brzezińska ‹Życzenie›
Kameralna opowieść o nieuchronności przeznaczenia, której siła tkwi w niebanalnym wykonaniu. Tajemnicze życzenie, podarowane niegdyś rodzinie z zapomnianej górskiej wioski, staje się obsesją i klątwą dla kolejnych pokoleń, by ostatecznie zostać częścią zupełnie innej historii z tym samym przesłaniem.
Pierwsza publikacja: „Nowa Fantastyka” (12/2002)
Można przeczytać w: „Wody głębokie jak niebo”, Runa 2005
90. Janusz A. Zajdel ‹Psy Agenora›
Rzecz o stróżu oddalonego od cywilizacji składowiska materiałów radioaktywnych może być odczytana jako tekst o samotności, o bolesnej stracie, przede wszystkim jednak wydaje się wyrazem obaw autora związanych z wykorzystywaniem energii jądrowej. Czy były to obawy słuszne – można polemizować, trzeba wszakże pamiętać, że kilka lat po publikacji wydarzyła się tragedia w Czarnobylu.
Pierwsza publikacja: „Perspektywy” (39/1980)
Można przeczytać w: „Ogon diabła”, Krajowa Agencja Wydawnicza 1982; „Dokąd jedzie ten tramwaj”, Książka i Wiedza 1988; „Wyższe racje”, Wydawnictwo Poznańskie 1988
89. Janusz A. Zajdel ‹Relacja z pierwszej ręki›
Biblijna opowieść w formie relacji z eksperymentu naukowego. Niby nic specjalnie nowego, ale sposób prezentacji faktów stopniowo odsłaniających prawdę, o jakiej właściwie historii czytamy, ironiczne ujęcie znanych motywów, wreszcie całkiem poważna, oddziałująca na poziomie i religijnym, i ludzkim pointa, czynią z „Relacji z pierwszej ręki” dzieło niebagatelne.
Pierwsza publikacja: „Ogon diabła”, Krajowa Agencja Wydawnicza 1982
Można przeczytać w: „Dokąd jedzie ten tramwaj”, Książka i Wiedza 1988
88. Henryk Sienkiewicz ‹Sąd Ozyrysa›
Henryk Sienkiewicz, jakiego nie znamy – przewrotny, ironiczny, wykorzystujący scenerię staroegipskich zaświatów dla celnej satyry politycznej.
Pierwsza publikacja: 1908 r.
Można przeczytać w: „Baśnie i legendy”, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1975
87. Łukasz Orbitowski ‹Popiel Armeńczyk›
Orbitowski tekstem tym wychodzi poza klimaty miejskie, dając upust swym fascynacjom romantyzmem. Czy teozoficzne fantazmaty Mickiewicza, czy, jak w tym przypadku, historiozoficzny „Król-Duch” Słowackiego – współczesny mistrz horroru pokazuje, że w nielubianych przez uczniów klasykach wciąż znaleźć można pokłady inspiracji.
Pierwsza publikacja: „Nowa Fantastyka” (9/2007)
86. Rafał Ziemkiewicz ‹Szosa na Zaleszczyki›
Jeden z tekstów, które przeprowadziły polską fantastykę od socjologicznego nurtu lat 80. do political fiction lat 90. Opowiadanie, którym Rafał Ziemkiewicz przedefiniował swoją twórczość, przeszedł na ścieżkę, która uczyniła go jednym z najbardziej znaczących autorów literatury pierwszej dekady III RP.
Pierwsza publikacja: „Wizje alternatywne”, ARAX 1990
Można przeczytać w: „Zero złudzeń”, Białowieża 1991
85. Stanisław Lem ‹Ciemność i pleśń›
Stanisława Lema kojarzy się zwykle z nieco inną twórczością, ale nie od dziś wiadomo, że autorem był wszechstronnym. „Ciemność i pleśń” to podzielona na dwie, zupełnie różne części opowieść o losach drobnej dawki uśpionej broni biologicznej po katastrofie laboratorium. Nawet, jeśli w pewnym momencie staje się akcja nieco zbyt przewidywalna, tekst wciąż pozostaje intrygujący, a poczucie humoru nie przesłania poważnej tematyki.
Pierwsza publikacja: „Inwazja z Aldebarana”, Wydawnictwo Literackie 1959
Można przeczytać w: „Ciemność i pleśń”, Wydawnictwo Literackie, 1988
rys. Ernesto Gonzales
rys. Ernesto Gonzales
84. Andrzej Sapkowski ‹Wiedźmin›
Najgłośniejszy debiut lat 80. i początek jednego z najsłynniejszych cykli fantastycznych – już choćby z tego powodu „Wiedźmina” nie może zabraknąć na liście. Przyznajmy jednak, że kolejne opowiadania były lepsze.
Pierwsza publikacja: „Fantastyka” (12/1986)
Można przeczytać w: „Wiedźmin”, Reporter 1990; „Ostatnie życzenie”, SuperNowa 1993, 1997, 2003
83. Ewa Białołęcka ‹Tkacz Iluzji›
Świat fantasy z niebanalnie pomyślaną magią. Główny bohater ma wielki talent (tytułowe tworzenie iluzji), lecz nie może rozwinąć go w pełni: jest głuchoniemy. Szuka pomocy u innych magów, znajduje ją u futrzastego smoka. Piękna, pełna ciepła opowieść o przyjaźni i poszukiwaniu swojej drogi życiowej.
Pierwsza publikacja: „Nowa Fantastyka” (8/1994)
Można przeczytać w: „Tkacz Iluzji”, SuperNowa 1997; „Naznaczeni błękitem”, Runa 2005
82. Ewa Białołęcka ‹Błękit maga›
Ciąg dalszy „Tkacza Iluzji” to opowiadanie, którego bohaterów po prostu nie da się nie lubić. Daleki od ideału Kamyk pakuje się w kłopoty wyłącznie za sprawą własnej porywczości; na szczęście świat okazuje się zupełnie przyzwoicie urządzonym miejscem, gdzie błędy da się naprawić lub zostają wybaczone. Zaletami stylu Ewy Białołęckiej są zwięzłe, acz przekonujące opisy, niewymuszony humor, a także dobre oddanie obyczajowości, psychiki bohaterów i relacji między nimi.
Pierwsza publikacja: „Nowa Fantastyka” (3/1997)
Można przeczytać w: „Tkacz Iluzji”, SuperNowa 1997; „Naznaczeni błękitem”, Runa 2005
81. Łukasz Orbitowski ‹Nie umieraj przede mną›
Orbitowski w swoim stylu: miejski horror o policyjnej psycholog i podstarzałym wokaliście metalowej kapeli, zmagających się z Niezrozumiałym. Przejmująco, mistycznie, trochę romantycznie. Zasłużona nagroda SFinksa za opowiadanie roku 2006.
Pierwsza publikacja: „Nowa Fantastyka” (6/2006)
80. Jacek Dukaj ‹Ziemia Chrystusa›
Jak zwykle zagęszczenie pomysłów na stronę jest przytłaczające, a czytelnik staje przed dylematem: fascynować się ciekawie rozwiniętym pomysłem na światy alternatywne czy zadumać nad dylematem wyższości wiary nad pewnością. Również czytelnikowi pozostaje do rozstrzygnięcia, czy Dukaj powtarza za Biblią „Błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli”, czy raczej opowiada się za światem, w którym człowiek byłby szczęśliwszy, pozostając całkowicie wolnym od sił wyższych.
Pierwsza publikacja: „Wizje alternatywne 2”, Zysk i S-ka 1997
Można przeczytać w: „W kraju niewiernych”, SuperNowa 2000 i Wydawnictwo Literackie 2008
79. Konrad Lewandowski ‹Pacykarz›
Pierwsze pojawienie się redaktora Tomaszewskiego w tekście oryginalnym, drapieżnym, dotykającym tematów polskiej współczesności i absurdów rozwoju sztuki. Celna satyra na media, reklamę oraz „ahtystyczną” bohemę.
Pierwsza publikacja: „Nowa Fantastyka” (3/1994)
Można przeczytać w: „Noteka 2015”, Scutum 2001
78. Andrzej Zimniak ‹Łowcy meteorów›
Trochę „Piknik na skraju drogi”, trochę bajka o złotej rybce. Gdy tytułowi łowcy meteorów uzyskają szansę na spełnienie marzeń, co wygra: rozum czy niezmienna ludzka natura? Tekst nieco w stylu najlepszych dokonań Raya Bradbury’ego – oryginalny, nastrojowy, tajemniczy.
Pierwsza publikacja: „Problemy” (10/1987)
Można przeczytać w: „Opus na trzy pociski”, Iskry, 1988; „Łowcy meteorów”, Sorus 2000
77. Bolesław Prus ‹Nawrócony›
Iście pozytywistyczny moralitet autorstwa twórcy „Lalki” w fantastycznej, dantejskiej scenerii, przywołujący na myśl „Opowieść wigilijną”, ale o jakże odmiennej, przewrotnej poincie. Dowcipne i nieoczywiste.
Pierwsza publikacja: „Kalendarz humorystyczny „Muchy” dla porządnych ludzi na rok 1881”
Można przeczytać w: „Nowele”, Wydawnictwo GREG 2009
76. Jarosław Grzędowicz ‹Przespać piekło›
Ohydny, totalitarnie rządzony świat, próby buntu z góry skazane na przegraną, niemożliwa do zrealizowania miłość. Jarosławowi Grzędowiczowi doskonale wychodzi przede wszystkim tworzenie bohaterów, którym czytelnik kibicuje od pierwszej strony. Nieco przejaskrawiona, ale wciąż ciekawa dystopia, trochę w stylu Silverbergowskiego „Zamkniętego świata”.
Pierwsza publikacja: „Fenix” (4/1991)
[1] 2 3 7 »
dodajdo

Komentarze

« 1 [2]
08 II 2014   13:04:14

@zdziwiony
A ty uważasz, że istnieje lista 100 najlepszych opowiadań, której twórcy nie uważają za najlepszą? :D
Przecież we wstępie jest info, że lista powstała na zasadzie głosowania ludzi z redakcji.

Mi również lista się nie podoba jednak :) Przede wszystkim 'Opowieści o Pilocie Pirxie' uważam za zdecydowanie najgorszy zbiór krótkich, lemowych tekstów.
Najlepsze opowiadania Lema to te poważniejsze w Cyberiadzie i Dziennikach gwiazdowych (ale nie te jajcarskie i zabawy słowne, które w tym rankingu są wysoko).

08 II 2014   18:30:26

lubię takie tematy sf - człowiek w systemie totalitarnym (Zajdel - zresztą Zajdel pisał wiele świetnych rzeczy), ale też pozorna rzeczywistość (Dick), kontakty z odmiennymi cywilizacjami, problemy życia po życiu (Próg nieśmiertelności Borunia) natomiast nie lubię fantasy - tych wiedź, krasnali czy innych Harry-poterów.

14 VII 2014   22:38:25

Zabrakło mi conajmniej dwóch autorów tj. Jacka Piekary - i cykl o Arivaldzie czy też Roberta M. Wegnera i Mekkeńskich opowieści

15 VII 2014   12:00:09

Hmm, jakoś mi się o pamięć obija, że gdzieś był chyba jeszcze artykuł z opowiadaniami, które nie zmieściły się w pierwszej setce, ale są warte uznania i tam był "Ostatni lot nocnego kowboja" Wegnera. Ale nie jestem pewna.

15 X 2014   14:23:29

Ciekawe, ile jeszcze tu przyjdzie osób, które nie umieją porównać daty publikacji rankingu z datą publikacji ich ulubionego dzieła (prawidłowe pisanie tytułów ulubionych dzieł również mile widziane).

31 X 2014   23:01:45

Phi.. nie dali "Złotej galery" ani "W leju po bombie"?

07 XI 2014   12:29:11

Co do tekstu Kołodziejczaka, to są w tej chwili trzy książki, których akcja dzieje się w tym świecie - Czarny horyzont, Czerwona mgła i dopiero co wydana Biała reduta, zresztą jedna z nich zawiera to opowiadanie.

Jak się o czymś pisze, to wypadałoby sprawdzić fakty.

07 XI 2014   12:32:31

Update - data publikacji mogłaby być bardziej ukryta, ale to by wymagało napisania jej na biało na białym tle.

Powyższy komentarz oczywiście cofam.

« 1 [2]

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Najnowsze

Do księgarni marsz: Listopad 2014
Esensja

4 XI 2014

Jak przystało na listopad było z czego wybierać. Oto czterdzieści książek, na które warto zwrócić uwagę.

więcej »

Krótki kurs wychowania mola książkowego
Marcin Mroziuk

20 X 2014

Rodzice i nauczyciele często narzekają, że dzieci nie czytają książek. Oczywiście można nad tym smutnym faktem załamywać ręce, ale będzie zdecydowanie lepiej, jeśli dorośli spróbują wdrożyć w życie pomysły przedstawione w tym tekście.

więcej »
© Jan Atamański

Damy polskiej fantastyki
Magdalena Kubasiewicz

10 X 2014

Anna Brzezińska, Ewa Białołęcka, Maja Lidia Kossakowska. Te nazwiska zna chyba każdy miłośnik polskiej fantastyki. Na prelekcje tych pań na konwentach wciąż ściągają tłumy, czytelnicy ustawiają się w kolejce po autografy. Każda z nich więcej niż raz otrzymała nagrodę Zajdla i wielokrotnie nazywana była „Pierwszą Damą polskiej fantastyki”. Zdobyły sobie sławę i renomę, o jakiej większość autorów może obecnie tylko pomarzyć.

więcej »

Polecamy

Wspomnienia

Kanon ze smoczej jaskini:

Wspomnienia
— Beatrycze Nowicka

Moja własna lista. Część II
— Beatrycze Nowicka

Moja własna lista. Część I
— Beatrycze Nowicka

Przeciwko nicości
— Beatrycze Nowicka

Nic specjalnego
— Beatrycze Nowicka

Magiczne USA
— Beatrycze Nowicka

Dobry i zły lord
— Beatrycze Nowicka

Rycerze i detektyw
— Beatrycze Nowicka

Dla nieco młodszych czytelników
— Beatrycze Nowicka

Zdecydowanie nie zachwyca
— Beatrycze Nowicka

Zobacz też

Inne recenzje

Do księgarni marsz: Październik 2014
— Esensja

Oczy błękitne jak niebo
— Magdalena Kubasiewicz

10 najlepszych opowiadań o wiedźminie
— Esensja

Cykl wiedźmiński to więcej niż kanon
— Miłosz Cybowski, Agnieszka Hałas, Magdalena Kubasiewicz, Beatrycze Nowicka, Agnieszka Szady, Konrad Wągrowski

Anioł też człowiek
— Agnieszka Szady

Prezenty świąteczne 2010: 100 książek, które powinny znaleźć się pod choinką
— Esensja

50 książek minionej dekady, które warto znać
— Esensja

Sztuczni ludzie-nieludzie i potwory
— Konrad Wągrowski

Do księgarni marsz: Wrzesień 2010
— Esensja

10 najlepszych polskich zbiorów opowiadań fantastycznych
— Jakub Gałka, Agnieszka Szady, Konrad Wągrowski

Z tego cyklu

50 najlepszych polskich filmów wszech czasów
— Esensja

50 najlepszych polskich powieści fantastycznych
— Esensja

50 najlepszych filmów o miłości
— Esensja

50 płyt na 50-lecie polskiego rocka
— Esensja

100 najlepszych filmów grozy wszech czasów
— Esensja

10 najlepszych polskich zbiorów opowiadań fantastycznych
— Jakub Gałka, Agnieszka Szady, Konrad Wągrowski

50 najlepszych filmów wojennych wszech czasów
— Esensja

50 najbardziej obciachowych momentów polskiego hip-hopu
— Jacek Sobczyński

Tegoż twórcy

Gdzie diabeł nie może, tam wiedźmę pośle
— Magdalena Kubasiewicz

Co leży Pomiędzy?
— Magdalena Kubasiewicz

Nie oddzielam
— Miłosz Cybowski

Scena za ciasna na Lód
— Karolina „Nem” Cisowska

Próba sił
— Joanna Kapica-Curzytek

Zagraj to jeszcze raz, Jaskier
— Agnieszka Szady

Esensja czyta: Listopad 2013
— Kamil Armacki, Miłosz Cybowski, Jacek Jaciubek, Jarosław Loretz, Daniel Markiewicz, Paweł Micnas, Beatrycze Nowicka, Joanna Słupek, Mieszko B. Wandowicz, Konrad Wągrowski

Zagraj to jeszcze raz, odtwarzaczu…
— Marcin T.P. Łuczyński

Sceny z życia wiedźmina
— Konrad Wągrowski

Sympozjum ostateczne
— Konrad Wągrowski

Tegoż autora

Do księgarni marsz: Listopad 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Październik 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Wrzesień 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Sierpień 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Lipiec 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Czerwiec 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Maj 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Kwiecień 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Marzec 2014
— Esensja

Do księgarni marsz: Luty 2014
— Esensja

Copyright © 2000-2014 – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.